از خامی تا پختگی اکوسیستم استارتاپی

به بهانه اولین رویداد ملی استارتاپی در مرکز اسناد و کتابخانه ملی کشور

 

محمدرضا قبادی مدیر عامل شتابدهنده نوین تک

معمولاً شکل گیری اکوسیستم کارآفرینیِ تکنولوژی محور در دنیا را به وجود آمدن «سیلیکون‌ولی» در آمریکا در نظر می‌گیرند که امروز در آستانه ۷۰ سالگی آن هستیم. طی چند دهه گذشته، این اکوسیستم جهانی فراز و فرودهای بسیاری پشت سر گذاشته است تا بتواند به بلوغ و پختگی امروز برسد. این بلوغ در همه ارکان اکوسیستم و در سطح جهانی روی داده است؛ و نیروی انسانی، دانشگاه‌ها، سرمایه‌گذاران خطرپذیر، سازمان‌های بزرگ، استارتاپ‌ها، نهادهای دولتی، بازار و غیره هرکدام در نوع خود نقشی حیاتی  در آن داشته‌اند.

به طور خلاصه یک اکوسیستم کارا و بالغ، در نهایت منجر به افزایش نرخ موفقیت تلاش‌ها در جهت راه اندازی استارتاپ‌های مختلف درون خود می گردد. در واقع اهمیت وجود یک اکوسیستم بالغ، افزایش و بهینه سازی دسترسی استارتاپ‌ها به مواردی همچون نیروی انسانی، سرمایه، دانش و تجربه، سناریوهای موفقیت و شکست، همکاران استراتژیک یا به بیان کلی‌تر شبکه های ارتباطی و … می‌باشد. نکته تاریخی و قابل تامل در فرآیند رشد اکوسیستم های استارتاپی بالغ دنیا، وجود نوعی رابطه معنادار بین سطح بلوغ یک اکوسیستم استارتاپی با نوع استارتاپ­هایی است که در آن اکوسیستم شکل می‌گیرند. یعنی هرچه یک اکوسیستم بالغ تر باشد، استارتاپ‌های نوآورانه با تکنولوژی‌های پیچیده‌تری در آن توسعه پیدا می­کنند که طبعاً ریسک شکست آنها بالاست. برای توضیح این موضوع نیاز داریم آن را کمی بشکافیم.

یکی از مهم ترین علل بوجود آمدن استارتاپ‌ها، ارائه راه حلی ساده‌تر نسبت به راه حل‌های فعلی، برای مشکلات موجود است. طبیعی است که در ابتدای مسیر شکل‌گیری یک زیست بوم استارتاپی، جامعه (بازار هدف استارتاپها) مملو از مشکلات دم دستی و ساده است که با به کارگیری تکنولوژی و نوآوری ساده هم، می‌توان پاسخ نیاز بازار برای رفع آن مشکل را داد. اما هرچه اکوسیستم به سمت بلوغ بیشتر حرکت کند، پیچیدگی مشکلات از یکسو و لزوم نوآوری و به کارگیری تکنولوژی های خاص و پیچیده‌تر از سوی دیگر افزایش می‌یابد.

همانگونه که اشاره شد یکی از پایه‌های این اکوسیستم مسایل مرتبط به سرمایه گذاری است. سرمایه‌گذاران خطرپذیر در یک اکوسیستم جوان، معمولاً علاقمند به سرمایه گذاری  بر روی استارتاپ هایی هستند که در حال ارائه پاسخ به مشکلات آن مرحله از جامعه هستند. به تعبیر دیگر، سرمایه گذاران در شرایطی که بخش عمده ای از استارتاپ‌های متقاضی جذب سرمایه، در حال توسعه محصول یا خدمت خود بر اساس مشکلات روزمره جامعه‌اند، به سختی حاضر می‌شوند ریسک سرمایه گذاری بر روی استارتاپ‌هایی را بپذیرند که درگیر مشکلات پیچیده‌تر بوده و آینده دورتری را هدف قرار داده‌اند. خصوصاً زمانی که برای حل آن مشکلات، استفاده از تکنولوژی های پیشرفته و همچنین تحقیقات(R&D) پر هزینه لازم باشد. مثلاً در زمانی که بازارگاه‌های اینترنتی، پلتفرم های ارائه خدمات و … همچنان فضای کار و توسعه دارند، یک استارتاپ در حوزه راه اندازی شبکه های اجتماعی بسیار سخت تر می تواند موفق به جذب سرمایه شود. به همین دلیل حتی اگر ابتدای مسیر را بدون نیاز به سرمایه گذار و با موفقیت طی کند، در نهایت احتمال شکست بسیار بالایی خواهد داشت.

اکوسیستم کارآفرینی کشور ما بسیار جوان است و برای رسیدن به بلوغ راهی طولانی درپیش دارد. در فضای فعلی اکوسیستم کارآفرینی ایران، سرمایه گذاری هایی انجام شده است. اما اکثر قریب به اتفاق سرمایه­گذاری‌ها همچنان به عنوان سرمایه در گردش در اختیار استارتاپ ها هستند؛ مگر مواردی که استارتاپ به شکست خورده و کلیه سرمایه‌ی آن از گردش کار خارج شده باشد. این بدان معنی است که هنوز چرخه عمر سرمایه گذاری های استارتاپی هنوز به آن مرحله به پایانی نرسیده است که اصل مبلغ سرمایه به همراه سود سرمایه را بازگردانده و امکان سرمایه گذاری مجدد در استارتاپ بعدی را فراهم آورد. شکل گیری اولین صندوق های سرمایه گذاری خطر پذیر به دهه ۸۰ میلادی در ایالت متحده آمریکا باز می­گردد. در نتیجه شاهد آن هستیم که صندوقهای سرمایه گذاری آمریکایی فرصت آن را داشته اند که بارها و بارها اصل سرمایه خود را از بازار پر ریسک نوآوری و  فناوری به همراه سود آن را برداشت کنند. لذا اکنون این صندوق های سرمایه گذاری حاضرند در استارت آپ هایی با ریسک بالاتر و چشم اندازی طولانی تر نیز وارد شوند. چرا که نمونه های موفق و سود­­ده پورتفوی آنها می‌تواند تا حدودی ریسک شکست احتمالی سرمایه گذاری های آتی را پوشش دهد. این درصورتی است صندوق های سرمایه گذاری خطر پذیر در ایران به لحاظ تاریخ شکل گیری بسیار جوان‌اند. و به همین دلیل تعداد سرمایه گذاری های انجام شده در حوزه هایی همچون هوش مصنوعی، کلان داده، شبکه های اجتماعی و سایر حوزه های پر ریسک، به نسبت زمینه های دیگر بسیار محدود است.

اما این وضعیت بدین معنا نیست که کار در این حوزه ها باید متوقف شود. راه حل کلی این است که اقدامات مختلف در جهت کاهش ریسک سرمایه گذاری و همچنین افزایش احتمال موفقیت استارتاپ های فعال در حوزه های یاد شده صورت پذیرد. این اقدامات می‌تواند از جنس ایجاد بازار، آموزش، فعالیت های نهادی، تسهیل ارتباط استارتاپ‌ها با سازمان‌های شرکت‌های بزرگتر مرتبط، کمک به توسعه محصول در سطوح بالاتر، حمایت‌های دولتی غیرنقدی (با اصرار بر روی غیر نقدی بودن آن)، کمک به اعتبار سنجی نیاز و راه حل‌های پیشنهادی استارت آپ ها و … باشد. ‌

یک نمونه خوب از این تلاش‌ها برگزاری رویداد استارتاپی بی سابقه است از سوی «سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران» که بنا دارد به عنوان حافظه ملی ایرانیان اهم منابع و امکانات موجود خود در یک رویداد استارتاپی یک ماهه در اختیار علاقمندان به کارآفرینی و تکنولوژی به خصوص متخصصین داده و هوش مصنوعی قرار دهد. شرکت کنندگان در این رویداد ضمن بهره‌مندی از منابع (دیجیتال و فیزیکی و …) و امکانات کتابخانه ملی، امکان شرکت در کلاس‌ها و کارگروه‌های آموزشی متعددی خواهند داشت و از مشاوره منتورها و راهنماهای با تجربه‌ی اکوسیستم استارتاپی که در کتابخانه حضور به هم خواهند رساند بهره‌مند می‌شوند. این رویداد از جمله موقعیت‌هایی است که نهادهای دولتی، بدون دخالت و یا حمایت مخرب، می‌توانند برای ایجاد کسب وکارهای نوین و همچنین خلق تکنولوژی‌های جدید ورود موثر داشته باشند.

استمرار این نوع فعالیت ها و همچنین به وجود آمدن همکاری نزدیک بین نهادهای مستقل و البته تاثیر گذار، به رشد اکوسیستم کارآفرینی و نوآوری کمک می کند. با وجود ظرفیت های فوق العاده در کشور، از جمله نیروی انسانی جوان و آموزش دیده، بازار ۸۰ میلیونی، نهادهای فعال فعلی، زیرساخت های مختلف و … به سادگی و خارج از کلیشه می توان اکوسیستم کارآفرینی کشور را در آینده ای نه چندان دور بسیار پویا و موفق تصور نمود.

 

 

رویداد ویدا:

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با همکاری شتابدهنده نوین تک و حمایت معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و همچنین سازمان فناوری اطلاعات وزارت ارتباطات، از تاریخ ۱۴ تیرماه الی ۱۱ مردادماه اقدام به برگزاری رویداد کارآفرینی “ویتا” در حوزه‌های هوش مصنوعی و کلان داده نموده است. جزییات این رویداد در سایت www.vitaevent.ir در دسترس عموم می باشد اما به طور خلاصه در این رویداد سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران اقدام به انتشار ۳۷ قلم از مسائل خود در حوزه‌ی هوشمند سازی فرآیندهای داخلی و تکمیل زنجیره ارزش مورد نیاز نموده است. همچنین حجم قابل توجهی از داده ها و اطلاعات موجود در کتابخانه ملی به منظور بهره برداری و استفاده طی مدت برگزاری رویداد در اختیار شرکت کنندگان قرار خواهد داشت. زیرساخت های سرور و اینترنت پرسرعت نیز به منظور توسعه نرم افزار و انجام انواع تست های فنی در اختیار شرکت کنندگان خواهد بود. و به طور موازی کارگاه های تخصصی در حوزه های مختلف فنی و توسعه کسب و کار برگزار می‌شود که شرکت کنندگان می‌توانند بر اساس نیاز خود از محتوای آن بهره مند شوند.

در پایان رویداد تیم هایی که موفق به ارائه خروجی های قابل سنجش و امیدوار کننده شده باشند، ضمن آنکه می‌توانند دستاوردهای خود را به بازار عرضه کرده و یا برای جلب سرمایه اقدام نمایند، می‌توانند از حمایت های مادی و معنوی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و همچنین شتابدهنده نوین تک به منظور طی کردن ادامه مسیر خود نیز بهره مند ‌شوند.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *