گامهای نخستین سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران در وادی نوآوری

سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران به عنوان باسابقه ترین کتابخانه ملی منطقه جنوب غرب آسیا، بزرگترین پایگاه داده­های کتابخانه­ای و آرشیوی منطقه با ماموریت ایجاد گنجینه­ای جامع از میراث ایرانی، فرهنگ اسلامی و گزیده دانشی بشری فعالیت می­کند. این گنجینه ارزشمند که شامل بیش از ۳ میلیون کتاب، ۵ میلیون نشریه، بیش از ۱ میلیون منبع غیر کتابی شامل صوت، فیلم، تصاویر، و …، بیش از ۹۰ هزار منبع خطی و نادر، بیش از ۱۵۰ میلیون برگ سند آرشیوی و نزدیک به ۲ میلیون منبع دیجیتال است، به عنوان حافظه ملی ایرانیان، پاسدار هویت و پیشینه مکتوب این سرزمین است. این پایگاه عظیم از داده­ها نه تنها به عنوان قطب دانش مکتوب فارسی جهان شناخته می­شود، بلکه پایگاهی برای تعامل و همکاری محققان، دانش­پژوهان و علاقمندان به فرهنگ و دانش نیز می باشد.

علیرغم همه دستاوردهای گران‌سنگ فوق که حاصل تلاش یکایک همکاران و مدیران سازمان در سالیان گذشته بوده است، اما باید اذعان داشت که سرعت رشد تکنولوژی از سرعت فعالیتهای بخشهای دولتی (در اینجا سازمان) برای ارائه خدمات متنوع و به‌روز به مخاطبین بیشتر بوده است. بند ۵ ماده ۳ (اهداف) قانون سازمان مبنی بر «اتخاذ تدابیر و اخذ تصمیمات لازم برای صحت، سهولت و سرعت امر تحقیق و مطالعه در همه زمینه ‌ها به ‌منظور اعتلای فرهنگ ملی و انجام تحقیقات مربوطه» اشاره به خدمت‌رسانی شایسته ای به پژوهشگران داخل و خارج از کشور دارد که نیازمند تلاش بیشتر و جدی تری است. بهانه نبود بودجه، کوتاهی زمان مدیریت و … نیز همیشه دست آویز ما مدیران برای مرتفع سازی کاستی ها بوده است، اما زمان آن رسیده است که با یک تحول رویکردی سازمان اسناد و کتابخانه ملی بیش از پیش پاسخگوی مطالبات و وظایف قانونی خویش باشد.

یکی از عناصر این تحول رویکردی را در دستیابی به تکنولوژی‌های نوین عنوان کرد، اینکه چگونه فناوریهای نوین می تواند رویکردهای سنتی ما به مقولات سازماندهی، پردازش و اطلاع رسانی منابع این گنجینه غنی را تحول دهد و با افزایش بهره وری، ارتقاء کیفیت خدمات و توسعه خدمات جدید و متنوع به امر مطالعه و پژوهش یاری رسانی نماید و در گامی بلندتر به تنوع منابع درآمدی پایدار سازمان کمک کند.

از سوی دیگر با گذشت زمان و توسعه تکنولوژی­های مختلف و توسعه اکوسیستم نوآوری در ایران، بیش از پیش نیاز برای در اختیار قرار دادن این منابع به گروه جدیدی از مخاطبان، یعنی کسب و کارهای مبتنی بر تکنولوژی­های نو بویژه در حوزه محتوا احساس می شود، تا با تکیه بر این منابع بتوانند با داده‌کاوی، توسعه هوش مصنوع مبتنی بر زبان فارسی و … بتوانند کسب و کارهای جدیدی توسعه دهند.

شاید بتوان گفت نقطه عطف این تحول در سازمان، توسعه اکوسیستم نوآوری و ظهور کسب و کارهای نوپا در ایران بوده است. از اینرو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با در نظر گرفتن ۳ هدف سیاستی تصمیم به طراحی برنامه نوآوری خود با عنوان لیبتک (فناوری‌های کتابخانه‌ای و آرشیوی) نموده است:

الف) ایجاد بستر مناسب برای دریافت راه­حل­های نوآورانه به منظور حل چالش­ها و مشکلات از طریق کسب و کارهای نوپا؛

ب) کمک به توسعه اکوسیستم کسب و کارهای نوپای فعال در حوزه محتوا، بویژه فناوریهای کتابخانه­ای و آرشیوی؛

ج) ایجاد درآمد پایدار برای سازمان.

با توجه به این سه هدف سیاستی سازمان برنامه نوآوری خود که شامل ایجاد بسترهای ضروری برای آزادسازی داده­ها و حمایت از توسعه کسب­وکارهای نوپا است را تدوین و اجرایی نموده است. سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تلاش می­کند تا با اجرای این برنامه سهمی بسزا در توسعه کسب و کارهای حوزه محتوا، رسانه، کتابخانه­ای و آرشیوی ایفا نماید تا از یکسو با استفاده از تکنولوژی­های توسعه داده شده مسائل درون سازمانی خود را حل و از سوئی دیگر نقشی اساسی در توسعه اکوسیستم نوآوری کشور داشته باشد.

این برنامه که با اهداف فوق شکل گرفته است، از ۵ رکن اصلی، بسترسازی، شناسایی و جذب، توسعه و گسترش، ارزیابی و بازپیکربندی و بهره­برداری و رشد تشکیل شده است. این ارکان که به مثابه یک سیستم عمل کرده و به یکدیگر وابستگی دارند، زیرساخت­های لازم برای دستیابی به اهداف مذکور را ایجاد می­نمایند.

از مجموعه این زیرساخت­ها می­توان به زیرساخت­های فیزیکی و زیرساخت­های سیاستی اشاره نمود. در خصوص زیرساخت­های فیزیکی ساختمان فناوری سازمان در حال تاسیس است. این مجموعه بستری منحصر بفرد برای فعالیت استارتاپ‏های مرتبط با فناوری‏های محتوا ایجاد می‏نماید و هدف از راه‏اندازی آن، پیاده‏سازی و اجرای برنامه نوآوری سازمان اسناد و کتابخانه ملی بوده و به عنوان پایگاهی دائمی برای توسعه فعالیت‏های خلاق و نوآورانه سازمان به شمار می‏رود. این مجموعه شامل فضای کار اشتراکی به منظور استقرار تیم­های نوپا، درگاه نوآوری لیبتک که داده­های سازمان را پردازش و در اختیار سایر کسب و کارها به منظور پردازش­های بعدی و توسعه کسب و کار قرار می­دهد، مرکز آموزش­های تکنولوژی­های مرتبط با لیبتک، همانند هوش مصنوعی، داده کاوی، واقعیت افزوده و مجازی و … است.

در خصوص ایجاد زیرساخت­های سیاستی به منظور حمایت از اکوسیستم لیبتک، سازمان در نخسیتن گام مبادرت به عقد تفاهم­نامه با سایر موجودیت­های فعال اکوسیستم، نظیر معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، سازمان فناوری اطلاعات ایران، صندوق نوآوری و شکوفایی و برخی از شتابدهنده­های خصوصی فعال در این عرصه نمود. از سوئی دیگر صندوق سرمایه­گذاری جسورانه سازمان با مشارکت بخش خصوصی در حال تاسیس بوده تا کسب و کارهای شکل­گرفته بتوانند با ریسک کمتری به فعالیت بپردازند.

همانطور که گفته شد برنامه نوآوری سازمان(لیبتک) برنامه­ای جامع است که همانند یک سیستم با اجزایی بهم پیوسته و متعامل فعالیت می­کند. اساس سیاست­های کلان این برنامه بر جمع­سپاری و برون­سپاری فعالیت­ها به بخش خصوصی و اکوسیستم نوآوری استوار شده است. به بیان بهتر، این برنامه نوآوری، تنها به عنوان یک پلتفرم عمل کرده و در نقش یک بستر برای همگرایی حلقه­های مختلف اکوسیستم نوآوری است. همه فرآیندهای توسعه لیبتک از مرحله جذب ایده­ها تا تولید تکنولوژی و رساندن محصول و تکنولوژی به بازار توسط بخش خصوصی صورت گرفته و مرکز نوآوری لیبتک صرفا زمینه لازم برای توسعه و گسترش آن­را از طریق برنامه­های حمایتی و تشویقی و باز نمودن منابع و داده­های موجود ایجاد می­نماید. با این برنامه سیاستی سازمان تلاش می­کند تا به دو ماموریت خود در این عرصه دست یابد: نخست، حل مسائل و چالش­های زیربنایی خود که تنها با تکنولوژی­های نو مرتفع می­گردند و دوم، تحریک فعالان اکوسیستم استارتاپی همانند شرکت­ها، افراد، صندوق­های سرمایه­گذاری جسورانه، شتابدهنده­ها و … به ورود در حوزه­هایی که کمتر جذابیت داشته و در جریان طبیعی رشد مورد توجه قرار نمی­گیرند. بر این مبنا سازمان با ایجاد دسترسی به داده­های انباشته شده در پایگاه­های خود و ایجاد حمایت­های لازم تلاش می­کند تا قدمی استوار در این مسیر بردارد.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *